Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki

Ignacy Krasicki herbu Rogala (1735-1801) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Koronnego w Lublinie w 1765, poeta, prozaik i publicysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis. 

Jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia. Nazywany „księciem poetów polskich”.  W 1781 r. wydał nakładem drukarni Michała Grölla w Warszawie dwutomowy Zbiór potrzebniejszych wiadomości, drugą po Nowych Atenach polską encyklopedię powszechną. Tworzył głównie bajki, satyry i poematy heroikomiczne.

Powieść Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, wydana w 1776 roku w lutym, jest uznawana za pierwszą polską powieść fantastyczną i pierwszą polską powieść w ogóle.

Bohater powieści - Mikołaj, otrzymawszy pobieżne wykształcenie, nieprzygotowany do podjęcia samodzielnego życia, zdemoralizowany do granic możliwości - musi ratować się ucieczką przed wierzycielami, trafia do Paryża, oszukany i ścigany wyrusza na Indonezję i w wyniku serii przypadków trafia na nieznaną wyspę zamieszkaną przez patriarchalne społeczeństwo Nipuańczyków. Po reedukacji moralnej i światopoglądowej (jego nauczycielem jest  mędrzec Xaoo) Doświadczyński powraca do kraju, ale próba realizacji zasad utopii w warunkach zupełnego rozkładu życia politycznego okazuje się niemożliwa. Zrezygnowany Mikołaj osiada na wsi, stając się wzorem ziemianina-filozofa.  Przypadki  są  polemiką z koncepcjami francuskiego myśliciela Jana Jakuba Rousseau. Nipuańczycy wrogo odnoszą się do wszelkich nowości, wiedzą bowiem, że różnego rodzaju innowacje mogą podważyć założenia ustroju, zagrozić wypracowanym metodom rządzenia, doprowadzić do upadku utopii. W utworze Krasickiego dostrzec można zapowiedź dystopii.